اقتصاد مراقبتی: ستون پنهان توسعه پایدار در قرن ۲۱
بررسی و تبیین نقش کلیدی مددکاران اجتماعی در اقتصاد مراقبتی
موضوع «اقتصاد مراقبتی» (Care Economy) امروزه دیگر تنها یک بحث آکادمیک یا اخلاقی نیست، بلکه به عنوان یکی از ستونهای اصلی توسعه پایدار و ثبات اقتصادی در سال ۲۰۲۶ شناخته میشود.
در ادامه، مقالهای جامع در این زمینه با نگاهی به نقش مددکاران اجتماعی و استانداردهای جهانی تدوین شده است.
اقتصاد مراقبتی: ستون پنهان توسعه پایدار در قرن ۲۱
بررسی و تبیین نقش کلیدی مددکاران اجتماعی در اقتصاد مراقبتی
تعریف و اهمیت
«اقتصاد مراقبتی» به مجموعهای از فعالیتها اشاره دارد که برای حفظ، بازسازی و ارتقای سلامت و رفاه انسانها انجام میشود. این حوزه شامل مراقبت از کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و همچنین خدمات بهداشتی و مددکاری اجتماعی است.
سالها این بخش به عنوان «کار داوطلبانه» یا «وظیفه خانگی» نادیده گرفته میشد، اما امروز جهان دریافته است که بدون یک ساختار مراقبتی قوی، چرخهای اقتصاد رسمی نیز از حرکت باز میایستند.
چرخش پارادایم: از کارهای خدماتی به زیرساخت اقتصادی
در گذشته، هزینههای مددکاری و مراقبت به عنوان «هزینه سربار» در بودجههای دولتی دیده میشد. اما در سال ۲۰۲۶، رویکرد سازمان ملل (UN) و سازمان بینالمللی کار (ILO) تغییر کرده است:
سرمایهگذاری به جای هزینه: هر دلار سرمایهگذاری در بخش مراقبت، بیش از سرمایهگذاری در بخش ساختوساز، اشتغال ایجاد میکند (بهویژه برای زنان).
پایداری اجتماعی: اقتصاد مراقبتی باعث کاهش نابرابریهای طبقاتی و جنسیتی میشود، چرا که بار اصلی مراقبتهای غیررسمی معمولاً بر دوش زنان است.
چارچوب ۵R؛ نقشه راه جهانی
سازمانهای بینالمللی برای تحول در این حوزه، از چارچوب ۵R پیروی میکنند که مددکاران اجتماعی قلب تپنده آن هستند:
Recognize (شناسایی): به رسمیت شناختن ارزش اقتصادی کار مراقبتی (حتی کارهای پرداختنشده در منزل).
Reduce (کاهش): کاهش بار کارهای مراقبتی دشوار از طریق زیرساختهای دولتی و تکنولوژی.
Redistribute (توزیع مجدد): توزیع عادلانه مسئولیت مراقبت بین زنان و مردان، و بین خانواده و دولت.
Reward (پاداش): پرداخت دستمزد منصفانه و مزایای شغلی شایسته به مددکاران و مراقبان حرفهای.
Representation (نمایندگی): تقویت حق تشکلیابی و چانهزنی دستهجمعی برای شاغلین این بخش.
نقش کلیدی مددکاران اجتماعی در اقتصاد مراقبتی
مددکاران اجتماعی در این نظام جدید، تنها ارائهدهنده خدمت نیستند، بلکه مدیران کیس (Case Managers) و سیاستگذاران هستند:
تسهیلگری: پیوند دادن خانوادهها به منابع دولتی برای کاهش فشار مراقبتی.
حمایتگری (Advocacy): تلاش برای تصویب قوانینی که از حقوق مراقبان خانگی (مثل بیمه و حقوق بازنشستگی) حمایت میکند.
مدیریت بحران: مداخله در خانوادههایی که به دلیل فشارهای اقتصادی ناشی از مراقبت، دچار فروپاشی شدهاند.
چالشها و چشمانداز آینده
با وجود پیشرفتها، مسیر پیش رو هموار نیست. افزایش جمعیت سالمند در جهان (The Silver Tsunami) تقاضا برای مراقبت را به شدت افزایش داده است.
بحران کمبود نیرو: جهان با کمبود میلیونی مددکار و پرستار روبروست. راهکار سال ۲۰۲۶، بهبود «کیفیت زندگی کاری» (Quality of Working Life) برای جذب نیروهای جوان به این حرفه است.
تکنولوژی در خدمت مراقبت: استفاده از رباتهای همدم و حسگرهای هوشمند برای کاهش فشار کاری مددکاران، بدون اینکه جنبه انسانی مراقبت آسیب ببیند.
نتیجهگیری
اقتصاد مراقبتی، روحِ کالبد اقتصاد جهانی است. به رسمیت شناختن حقوق مددکاران و ارتقای جایگاه شغلی آنها، نه یک اقدام خیریه، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای بقای جوامع مدرن است.
در سال ۲۰۲۶، قدرت یک کشور دیگر تنها با تولید ناخالص داخلی (GDP) سنجیده نمیشود، بلکه با توانایی آن کشور در مراقبت از آسیبپذیرترین اعضایش ارزیابی میگردد.
کاری از ملینا ستوده – دانشجوی مددکاری اجتماعی در رومانی
